PSYCHOTERAPIA UZALEŻNIENIA OD ALKOHOLU

Psychoterapia jest podstawową metodą w leczeniu uzależnienia do alkoholu.

Nie jest to nowa teza na temat leczenia tego zaburzenia. Można ją od kilkudziesięciu lat  znaleźć w wielu podręcznikach psychiatrii i medycznych pracach źródłowych oraz naukowych raportach najwyższej klasy. Zgodnie z aktualną wiedzą, oprócz psychoterapii ,należy również wziąć pod uwagę aspekt medyczny, czyli farmakologiczny. Farmakoterapia jednak powinna być traktowana jedynie jako metoda pomocnicza, wspierająca w leczeniu uzależnienia, oddziaływania psychoterapeutyczne i środowiskowe. Postępy w opracowywaniu nowych leków ingerujących w procesy biochemiczne wpływające na życie emocjonalne wymagają lepszego poznania możliwości wykorzystania ich dla wsparcia psychoterapii uzależnienia u niektórych pacjentów.
Należy także pamiętać, że uzależnienie nie jest jedynym problemem zdrowotnym osoby uzależnionej. Jednak leczenia ostrych zatruć, złamań kończyn, marskości wątroby czy psychoz alkoholowych itp. nie zaliczamy do terapii uzależnienia.
Historyczne korzenie modelu psychoterapii w naszym ośrodku sięgają przede wszystkim do tzw. modelu Minnesota, a następnie do behawioralno-poznawczego nurtu psychoterapii związanego z teorią uczenia społecznego oraz do psychologii humanistycznej. Sądzimy, że w chwili obecnej nasza koncepcja i programy jakie przygotowaliśmy dla naszych pacjentów stanowią oryginalny model podejścia terapeutycznego.
Uzależnienie  traktujemy jako podstawowe zaburzenie, a nie objaw czy odmiana innych zaburzeń. Wynika z tego postulat stosowania oddziaływań psychoterapeutycznych specyficznych dla uzależnienia oraz korzystania z określonej koncepcji uzależnienia przy próbach rozumienia pacjenta w procesie terapii. Należy także pamiętać, że u części pacjentów mogą równocześnie występować inne poważne zaburzenia, które powinny być rozpoznawane w oparciu o metodykę tzw. "podwójnej diagnozy".

Podstawowe założenia modelu psychoterapii

 Cele programu terapii: 
        Podstawowe cele terapii osoby uzależnionej to przede wszystkim zwiększenie zdolności do utrzymywania abstynencji oraz usuwanie zaburzeń i rozwiązywanie problemów osobistych, a także rozwijanie zdolności do zdrowego życia . Cele szczegółowe czyli zadania terapeutyczne wskazują tematy pracy terapeutycznej, czyli obszary pożądanych zmian w funkcjonowaniu pacjenta oraz strategie pracy terapeutycznej, czyli wskazówki ukierunkowujące pracę terapeuty i pacjenta, związane z przebiegiem procesu terapii.

Praca terapeutyczna obejmuje strategie związane z:
a. nawiązaniem wstępnego kontaktu
b. rozpoznaniem problemów życiowych i ich związku z piciem
c. wzbudzeniem motywacji do zmiany i leczenia.
d. zrozumieniem uzależnienia i zasad terapii,
e. rozpoznaniem własnego uzależnienia i bezsilności wobec alkoholu,
f. zmianą tożsamości alkoholowej pacjenta,
g. wspieraniem wczesnej abstynencji,
h .wycofywaniem się z sytuacji wysokiego ryzyka,
i. budową konstruktywnego środowiska osobistego.

Specyfika psychoterapii uzależnienia obejmuje między innymi przykładanie większej uwagi niż w przypadku leczenia innych zaburzeń do pracy nad rozwojem duchowych aspektów życia pacjenta. Zauważyliśmy, że w przypadku większości pacjentów ta sfera życia uległa szczególnie poważnym uszkodzeniom. Istotną rolę odgrywają też inspiracje wnoszone do profesjonalnej terapii przez dorobek Wspólnoty AA i idee zawarte w programie Dwunastu Kroków.
Częścią naszego  programu terapii uzależnienia jest wykorzystywanie jednej z najbardziej skutecznych metod uczenia społecznego, jaką jest modelowanie. Podstawowym rodzajem treści, które docierają tą drogą do pacjentów, są wzory konstruktywnego postępowania służącego trzeźwemu życiu. Można to osiągnąć np. przez udział w programie osób, które same kiedyś patologicznie piły, ale odniosły sukces w prowadzeniu trzeźwego życia.
Dla utrwalania abstynencji i budowania nowego sposobu życia bez alkoholu potrzebne jest rozwijanie konstruktywnych wzorów zachowania i myślenia, czyli trenowanie umiejętności. Służą temu zarówno drobne, czasem doraźnie improwizowane ćwiczenia dostosowane do konkretnych umiejętności, jak i systematycznie zorganizowane procedury, jak np. treningi umiejętności służących zdrowieniu. Tworzymy takie ćwiczenia które pozwalają na rozwój we wszystkich sferach życia  tak by oddziaływać na umysł, ciało i dusze.

Nasz zespół terapeutyczny przyjął następującą metodę postępowania wobec pacjenta

Realizacja przez pacjenta Osobistego Planu Terapii angażuje go do podmiotowego udziału w procesie terapii i uczy osobistej odpowiedzialności za pracę nad zmianą siebie i swojego życia. Zmienia też charakter wzajemnych relacji między pacjentem a terapeutą, które stają się bardziej partnerskie. Nie oznacza to jednak przeniesienia całego ciężaru pracy terapeutycznej na pacjenta. Osobisty Plan Terapii przede wszystkim organizuje pracę własną pacjenta i przyczynia się do tego, że terapia dokonuje się nie tylko w obecności i pod bezpośrednim wpływem terapeuty. Zadania terapeuty realizującego program psychoterapii uzależnienia można określić w następujący sposób:

1. Nawiązywanie wstępnego kontaktu - rozpoczynanie rozmowy, organizacja warunków  lokalowych, radzenie sobie z trudnymi pacjentami, udzielanie informacji o terapii i chorobie, zdobywanie informacji potrzebnych do decyzji o ofercie dla pacjenta.
2. Przyjmowanie pacjenta do programu i zawieranie kontraktu - procedury włączenia pacjenta do programu terapii - administracyjne, badania wstępne, lekarskie, ustalanie wstępnej oferty dla pacjenta, komunikowanie jej i umawianie się z pacjentem na jego uczestnictwo w pracy terapeutycznej, przedstawianie pacjentowi: praw i obowiązków pacjenta, celów programu, zasad obowiązujących w trakcie jego realizacji i charakteru wykroczeń, które mogą doprowadzić do interwencji dyscyplinarnej.
3. Analiza diagnostyczna - procedury zbierania i porządkowania danych o pacjencie i jego życiu w celu określenia jego aktualnego stanu, najważniejszych problemów i zadań terapeutycznych oraz kierunków dalszej pracy.
4. Planowanie terapii - określanie podstawowych problemów i celów terapeutycznych do realizacji przez pacjentów oraz zadań, które powinni realizować w czasie terapii, omawianie przypadku z innymi terapeutami, aktualizacja planu terapii stosownie do jej przebiegu.
5. Pomoc psychologiczna (indywidualna i grupowa) - posługiwanie się podstawowymi metodami pomocy psychologicznej - indywidualną rozmową psychologiczną, prowadzenie zajęć i rozmów grupowych służących samopoznaniu pacjentów, wyrażaniu uczuć, badaniu postaw, uczuć, sposobów myślenia i postępowania oraz podejmowaniu decyzji.
6. Opieka nad przebiegiem terapii i zdrowienia - opieka nad przebiegiem postępowania terapeutycznego, korzystanie z zasobów innych instytucji i służb w celu lepszego rozwiązywania przez pacjenta jego problemów, przygotowanie dalszej drogi pacjenta po ukończeniu programu.
7. Interwencja kryzysowa - postępowanie i sposoby reagowania wobec pacjenta w wypadku ostrego kryzysu emocjonalnego, społecznego lub fizycznego.
8. Edukacja - dostarczanie pacjentom informacji i wiedzy oraz okazji do zdobywania umiejętności pomocnych w terapii - edukacja innych grup odbiorców (profilaktyka problemów alkoholowych i edukacja wybranych profesji).
9. Prowadzenie dokumentacji oraz ocena przebiegu i efektów terapii - dokumentowanie diagnozy i przebiegu terapii oraz jej efektów.
10. Konsultacje i kierowanie pacjenta do innych specjalistów i instytucji - rozpoznawanie potrzeb i problemów pacjenta wymagających udziału innych specjalistów i instytucji, nawiązywanie odpowiednich kontaktów i ułatwianie pacjentowi korzystania z innych zasobów i systemów wsparcia.
11. Stosowanie i opracowywanie procedur terapeutycznych - świadome i trafne posługiwanie się ćwiczeniami i scenariuszami zajęć oraz technikami terapeutycznymi niezbędnymi do realizacji zadań terapeutycznych.
12. Współpraca z nieprofesjonalistami i grupami samopomocy - do ustabilizowania abstynencji i budowania społecznego systemu wsparcia w trzeźwym życiu pożądane jest również uczestnictwo w spotkaniach Wspólnoty Anonimowych Alkoholików oraz, jeżeli są stosownie zorganizowane, w działaniu klubów abstynenckich.